Dat voetbal emotie is, kunnen we ook tijdens het WK 2018 in Rusland weer volop ervaren. Zoals het juichen van spelers na prachtige doelpunten. De Duitse keeper Neuer, die aangeeft dat het team boos en teleurgesteld is na de wedstrijd tegen Mexico. De bondscoach van Marokko, die na hun uitschakeling in tranen weg liep en de pers niet te woord kon staan. Ook de fans doen goed mee: Braziliaanse supporters, die wild trommelen en Iraanse fans met vuvuzela’s.  

Hoe ontstaan dergelijke emoties? Waardoor worden emoties beïnvloed? Wat voor effect hebben ze op de prestaties? En hoe werken de emoties door op anderen, zoals teamgenoten? 

Interpretatie van de situatie
Wetenschappers maken onderscheid tussen twee typen emoties: primaire emoties en secundaire emoties.  

  • Primaire emoties zijn directe reacties op iets uit de omgeving. Deze reacties zijn aangeboren. Zoals het gevoel van angst als je bijna geraakt wordt door een auto.  
  • Secundaire reacties zijn complexer en niet aangeboren, maar aangeleerd op basis van eerdere ervaringen. In deze gevallen is het niet zozeer de situatie zelf die de emotie veroorzaakt, maar de manier waarop je de situatie interpreteert. Dus je gedachten over die situatie. Ervaar je de situatie als bedreigend, dan ontstaat er een gevoel van angst en spanning. Dit gevoel is vervolgens van invloed op je gedrag (je beweegt houterig, vermijdt risico´s).  

Interpreteer je de situatie op een andere  manier, dan ontstaan er andere gedachten en dus andere emoties. Dit resulteert in ander gedrag. De situatie zelf veranderen, is veel lastiger. Er is altijd wel een scheidsrechter, die een discutabele beslissing neemt. Of een naaste tegenstander, die loopt te zuigen. Deze situaties of personen kun je niet veranderen of uitsluiten, ze horen bij het voetbal. Wel kun je de manier waarop je ermee om gaat veranderen.  

Gedachten accepteren en aandacht sturen
Het anders denken over de situatie kost echter wel energie. Je dient je bewust te zijn van je gedachtes om deze te sturen, te relativeren en je aandacht weer te richten op je taak. Je bent namelijk niet je gedachte, je hebt ze. Je kunt daarom ook voor een andere vervolg gedachte kiezen, die tot een andere emotie leidt. Door spanning en vermoeidheid wordt het echter wel lastiger om je emoties te controleren. Dit zie je vaak terug bij internationale toernooien, zoals het WK in Rusland op dit moment. Naarmate het toernooi vordert, stapelt de vermoeidheid zich op gedurende de week, waardoor de emoties minder goed gecontroleerd worden met bijvoorbeeld meer kaarten als gevolg. Daarnaast kunnen de prestaties ook minder worden, omdat een speler meer denkt aan de vermoeidheid of zelfs pijn, in plaats van zijn taak. Dus gaat zijn aandacht eerder naar de gedachte  ‘Wat voelen mijn spieren verzuurd’ in plaats van de gedachte ‘Waar ligt de meeste ruimte om te passen’. Daarnaast kunnen de nieuwe omstandigheden in Rusland energievreters zijn. De nieuwe accommodaties waar getraind, gespeeld en geslapen wordt. De pers die alles op de voet volgt. De grote hordes fans, die van zich laten horen. 

Tot slot kunnen ook privé omstandigheden energie vreters zijn. Zowel positieve als negatieve situaties, zoals trouwen, kinderen krijgen, (onzekerheid over) transfers, verhuizen, scheiden, ruzie, ziekte of overlijden van een dierbare. De speler betreedt dan het veld met een lager energie- en hoger stress niveau, waardoor het ook lastiger voor hem kan worden om zijn emoties onder controle te houden.  

Besmetting
Het blijkt dat mensen gezichtsuitdrukkingen, woorden, houdingen en bewegingen van elkaar overnemen, waardoor emoties en humeur worden overgedragen. Zo blijkt bijvoorbeeld dat het uitbundig juichen na het scoren van een penalty in een penalty reeks, een positief effect heeft op het scoren van de penalty die daarna genomen wordt. Ook kwam uit onderzoek naar voren, dat in een prestatie klimaat, zoals een wedstrijd, besmetting van positieve emoties leidt tot een betere samenwerking, minder conflicten en betere taakgerichtheid. Bij besmetting van negatieve emoties, gebeurt precies het tegenovergestelde.  Zo kunnen spelers tijdens de wedstrijd elkaar dus aansteken. 

Kortom: dat wat aandacht krijgt, groeit. Dus stuur je aandacht naar wat je wilt bereiken en besmet ook je teamgenoten ermee!